Bewijskracht van anonieme verklaringen bij controle door zorgverzekeraar/gemeente
30-10-2026INLEIDING
Ingeval een zorgverzekeraar/gemeente een controle bij een zorgaanbieder uitvoert kan het voorkomen dat hij zijn onderzoeksconclusies (mede) baseert op anonieme verklaringen van cliënten of medewerkers (hierna: van cliënten). Indien het hier voor de zorgaanbieder negatieve verklaringen betreft, heeft de zorgaanbieder er belang bij dat deze verweer kan voeren tegen het in deze verklaringen gestelde. De anonimiteit van de verklaringen kan de zorgaanbieder beperken in zijn verweer.
Denk hierbij bijvoorbeeld aan een verklaring van een cliënt dat de zorgaanbieder één of meerdere keren zonder opgaaf van redenen niet is verschenen of een verklaring van een cliënt dat de zorgaanbieder slecht werk levert. Hoe moet een zorgaanbieder zich hiertegen verweren indien hij niet weet welke cliënt deze verklaring heeft afgelegd en dus niet kan toetsen om welk tijdstip, welke medewerker en welke precieze dienst het hier gaat?
In deze blog zal ik bespreken wat in het kader van een controle de status is van anonieme verklaringen en hoe hiermee om te gaan.
GEBRUIK VAN ANONIEME VERKLARINGEN
Indien de zorgverzekeraar/gemeente cliënten interviewt is het niet ongebruikelijk dat hij de verklaringen van de cliënten anonimiseert. De zorgverzekeraar/gemeente hecht er doorgaans aan dat de cliënten in vertrouwen hun mening over de dienstverlening van de zorgaanbieder kunnen geven vanuit de gedachte dat cliënten zich mogelijk niet vrij voelen om te verklaren over een zorgaanbieder wiens medewerkers regelmatig bij hen over de vloer komen.
Je kunt je afvragen of deze gedachte terecht is. Zorgaanbieders plegen - als het goed is - bij hun cliënten klanttevredenheidonderzoeken uit te voeren. Het doel van dergelijke onderzoeken is handhaving en - waar nodig - verbetering van de vereiste kwaliteit van dienstverlening. Klanttevredenheidsonderzoeken kunnen veelal alleen aan hun doel beantwoorden - en daarmee dienstbaar zijn aan de cliënten - ingeval de zorgaanbieder weet wie tevreden en wie ontevreden is en wat precies de aanleiding is voor (on)tevredenheid. Volgens voormelde gedachte zouden - indien je logisch doorredeneert - klanttevredenheidsonderzoeken dan ook slechts een geringe waarde hebben omdat cliënten in de praktijk hun eventuele ontevredenheid niet tegenover hun zorgaanbieder zouden uitspreken. Dit laatste lijkt - behoudens uitzonderingen - niet waarschijnlijk. Naar mijn oordeel is voormelde gedachte van de zorgverzekeraar/gemeente dan ook niet steekhoudend.
Indien de zorgverzekeraar/gemeente tegenover de zorgaanbieder gebruik maakt van voor de zorgaanbieder negatieve anonieme verklaringen staan de volgende twee rechtsbeginselen tegenover elkaar: enerzijds het beginsel van vertrouwelijkheid, mede vastgelegd in privacyregels (AVG) en anderzijds het beginsel van hoor en wederhoor, onder meer volgend uit het recht op een eerlijke rechtsgang zoals vastgelegd in artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). Indien deze twee rechtsbeginselen met elkaar botsen, rijst de vraag hoe partijen hiermee dienen om te gaan. Ik zal dit aan de hand van enkele voorbeelden uiteenzetten.
RELEVANTE CRITERIA BIJ WEGING VAN BEGINSEL VAN VERTROUWELIJKHEID TEGENOVER BEGINSEL VAN HOOR EN WEDERHOOR
De eerste vraag die men moet beantwoorden is of het gebruik door de zorgverzekeraar/gemeente van anonieme verklaringen van cliënten de uitoefening door de zorgaanbieder van het recht op hoor en wederhoor daadwerkelijk substantieel beperkt.
Het gebruik van anonieme verklaringen kan onder omstandigheden samengaan met daadwerkelijke uitoefening van het recht op hoor en wederhoor, maar vaak zal dit om de hierboven onder INLEIDING genoemde redenen toch niet het geval zijn in het bijzonder indien de zorgaanbieder als gevolg van de anonimiteit van de verklaringen niet daadwerkelijk inhoudelijk kan reageren.
Indien de zorgaanbieder als gevolg van de anonimisering inderdaad substantieel wordt beperkt in de uitoefening van zijn recht op hoor en wederhoor, rijst de vervolgvraag hoe ingrijpend de eventuele negatieve gevolgen hiervan voor de zorgaanbieder zijn.
Stel dat de zorgverzekeraar/gemeente op grond van deze anonieme verklaringen bijvoorbeeld tot één of meer van de volgende maatregelen besluit: (1) voortijdige beëindiging van de overeenkomst met de zorgaanbieder met in de vorm van gederfde omzet aanzienlijke financiële schade voor de zorgaanbieder als gevolg, ofwel (2) voortijdige beëindiging van de overeenkomst onder terugvordering van aanzienlijke geldbedragen, ofwel (3) publicatie van op de anonieme verklaringen gebaseerde ernstig belastende feiten met voortijdige beëindiging van de overeenkomst en/of terugvordering door één of meerdere opdrachtgevers en/of het niet meer in aanmerking komen voor toekomstige opdrachten als waarschijnlijke gevolgen. In deze gevallen is doorgaans sprake van voor de zorgaanbieder ingrijpende negatieve gevolgen.
In het geval (1) de uitoefening door de zorgaanbieder van het recht op hoor en wederhoor wegens het gebruik van anonieme verklaringen substantieel wordt beperkt én (2) de waarschijnlijke negatieve gevolgen van de anonieme verklaringen voor de zorgaanbieder ingrijpend zijn zoals vermeld in de vorige alinea, heeft de zorgaanbieder een gerede kans om met een beroep op het recht van hoor en wederhoor het gebruik van de anonieme verklaringen door de zorgverzekeraar/gemeente met succes te betwisten. Het resultaat daarvan kan zijn dat de rechter de door de zorgverzekeraar/gemeente voorgenomen dan wel reeds getroffen maatregelen onrechtmatig acht. Dat zal in het bijzonder het geval zijn indien zonder de anonieme verklaringen de dragende onderbouwing van de maatregelen komt te vervallen.
CONCRETE VOORBEELDEN
Hieronder geef ik achtereenvolgens twee voorbeelden waarin de zorgaanbieder het gebruik van anonieme verklaringen waarschijnlijk wél en waarschijnlijk níet met succes kan betwisten en tot slot een derde voorbeeld waarin meer reden tot twijfel bestaat of het gebruik van anonieme verklaringen al dan niet zal worden toegestaan.
Betwisting van gebruik van anonieme verklaringen kansrijk
De zorgverzekeraar/gemeente gebruikt anonieme verklaringen van cliënten. Deze verklaringen maken melding van tekortkomingen van de zorgaanbieder. De verklaringen zijn voor de zorgverzekeraar/gemeente de dragende onderbouwing voor de stelling dat hij wegens tekortkomingen van de zorgaanbieder ontbinding van de overeenkomst en restitutie van eerder aan de zorgaanbieder uitbetaalde declaraties vordert. Vanwege de anonimiteit is de zorgaanbieder niet in staat om adequaat verweer te voeren tegen het in de verklaringen gestelde. De negatieve gevolgen voor de zorgaanbieder zijn naar mijn oordeel in dit geval voldoende ingrijpend om het gebruik van de anonieme verklaringen - en daarmee de gevorderde ontbinding en de terugvordering van eerder uitbetaalde declaraties - vanwege hun anonimiteit met succes te betwisten.
Betwisting van gebruik van anonieme verklaringen weinig kansrijk
De zorgverzekeraar/gemeente gebruikt anonieme verklaringen van cliënten. Deze verklaringen maken melding van tekortkomingen van de zorgaanbieder. De verklaringen zijn voor de zorgverzekeraar/gemeente de dragende onderbouwing voor de stelling dat hij wegens tekortkomingen van de zorgaanbieder aan deze een verbeterplan oplegt waaraan de zorgaanbieder moet voldoen. Vanwege de anonimiteit is de zorgaanbieder niet in staat om adequaat verweer te voeren tegen het in de verklaringen gestelde. De negatieve gevolgen voor de zorgaanbieder zijn naar mijn oordeel in dit geval onvoldoende ingrijpend om het gebruik van de anonieme verklaringen - en daarmee de oplegging van een verbeterplan - vanwege hun anonimiteit met succes te betwisten.
Betwisting van gebruik van anonieme verklaringen wel of niet kansrijk
De zorgverzekeraar/gemeente gebruikt anonieme verklaringen van cliënten. Deze verklaringen maken melding van tekortkomingen van de zorgaanbieder. De verklaringen zijn voor de zorgverzekeraar/gemeente de dragende onderbouwing voor een in een te publiceren rapport op te nemen conclusie dat de zorgaanbieder deze tekortkomingen heeft begaan en aan de zorgaanbieder een in het te publiceren rapport vermeld verbeterplan oplegt. Vanwege de anonimiteit is de zorgaanbieder niet in staat om adequaat verweer te voeren tegen het in de verklaringen gestelde.
De vraag rijst of in dit geval de negatieve gevolgen voor de zorgaanbieder voldoende ingrijpend zijn om het gebruik van de anonieme verklaringen - en daarmee de publicatie van het rapport en de oplegging van het verbeterplan - vanwege hun anonimiteit met succes te betwisten. Deze vraag laat zich in beginsel minder makkelijk beantwoorden dan in de eerste twee voorbeelden hierboven.
Alleen het verbeterplan zal in beginsel niet kwalificeren als een voldoende ingrijpend gevolg, zoals ook in het tweede voorbeeld gesteld. De combinatie van een verbeterplan en publicatie van een rapport waarin zowel de tekortkomingen als het verbeterplan worden vermeld kunnen - naar mijn oordeel - onder omstandigheden kwalificeren als voldoende ingrijpende gevolgen om het gebruik van de anonieme verklaringen - en daarmee in het bijzonder de publicatie van het rapport - met succes te betwisten. Dit zal vooral afhankelijk zijn van de ernst van de gestelde tekortkomingen. Immers, naar mate de anoniem gestelde tekortkomingen ernstiger zijn is het afbreukrisico van publicatie voor de zorgaanbieder navenant groter en zal dus eerder sprake zijn van ingrijpende gevolgen in de vorm van voor de zorgaanbieder zeer schadelijke reputatieschade.
Omdat in dit voorbeeld de zorgverzekeraar/gemeente in de anonieme verklaringen geen reden ziet tot beëindiging van de overeenkomst en/of terugvordering maar meent te kunnen volstaan met een verbeterplan, ga ik ervan uit dat in dit voorbeeld meestal geen sprake zal zijn van dusdanig ingrijpende negatieve gevolgen voor de zorgaanbieder dat deze het gebruik van de anonieme verklaringen - en dus van de publicatie van het rapport - met een beroep op het recht van hoor en wederhoor met succes kan betwisten.
HEEFT U VRAGEN?
Sinds 20 jaar sta ik zorgaanbieders bij in geschillen met de zorgverzekeraar of de gemeente. Verder sta ik zorgaanbieders bij in geschillen met andere contractspartijen.
Indien u als zorgaanbieder een geschil heeft of indien u als zortgaanbieder anderszins behoefte heeft aan rechtsbijstand, kunt u contact met mij opnemen.
Jan Peter de Man
Latest Blog
- Bewijskracht van anonieme verklaringen bij controle door zorgverzekeraar/gemeente
30-10-2026 - Kan zorgverzekeraar/gemeente bestuurder van zorgaanbieder aansprakelijk stellen?
17-03-2026 - Mag zorgverzekeraar/gemeente jegens zorgaanbieder betaling van openstaande declaraties opschorten?
27-11-2025 - Heeft zorgverzekeraar/gemeente jegens zorgaanbieder recht op terugvordering van betaalde declaraties?
08-10-2025 - Is zorgaanbieder bij controle verplicht tot verstrekking van gevraagde gegevens?
16-09-2025

